Arheolozi, posle nekoliko decenija istraživanja i iskopavanja u turskoj oblasti Kapadokiji čitavih podzemnih gradova iskopanih u mekim, vulkanskim stenama, starih i do 5.000 godina, slažu se samo u jednom: u neverovatnim podzemnim gradovima koji su imali i po za sada poznatih 15 spratova živela je visoko razvijena ljudska rasa minijaturnog rasta – najviše do 1,5 metar! Sve ostalo je obavijeno velom tajne.

Turski arheolozi su započeli istraživanja do sada najvećih poznatih podzemnih gradova Jokzonak, Derinkoju, Kajmakli i još nekoliko manjih, posle slučajnog otkrića kada su, konačno, ozbiljno shvatili usmena predanja naroda koji su prolazili hiljadama godina ovim delom centralne Turske – Hetita, Frigijaca, Persijanaca, Grka, Rimljana, pa kasnije i hrišćana, koja su se prelila u folklorne priče najnovijih i sadašnjih stanovnika Turske. Sva predanja kažu da je u ovim krajevima nekada davno živeo narod patuljaka koji je posedovao tajna znanja i umeća i bio izuzetno bogat…

Nisu imali hramove

Profesor istorije na Istanbulskom univerzitetu Ibrahim Bejhan rekao je moskovskom listu “Argumenti i fakti” da više nema nikakve sumnje da je u podzemlju Kapadokije živela ljudska rasa čiji su predstavnici bili visoki nešto više od jednog metra. Za nas naučnike, rekao je, ipak je još uvek zagonetka zašto su živeli pod zemljom, kako i kuda su iščezli? Jedna od hipoteza kaže da su patuljci nestali sa lica Zemlje iz dva razloga: ili su posle vekova provedenih pod zemljom izašli na površinu i “utopili” se u stanovništvo normalne visine, ili su odvedeni ko zna gde u ropstvo i tamo jednostavno izumrli…

Njegov kolega sa Univerziteta, sedamdesetogodišnjak Mohamed Džejdabar, pionir istraživanja u Kapadokiji, koji upravo radi na iskopavanjima jednog od glavnih i najvećih podzemnih gradova – Jokzonaku – stigao je do 12. podzemnog sprata i smatra da je to tek – “vrh ledenog brega”.

– Kopamo već nekoliko decenija i taman raščistimo jedan, a ispod njega se pojavi sledeći. Mislim da su njihovi podzemni gradovi mogli da imaju čak i po 100 spratova, a možda i više, kaže on.

Za arheologe je još nerešiva zagonetka zašto su ovi patuljci pobegli pod zemlju: da li, možda, zbog sukoba sa rasom “normalne” visine ili, pak, zbog religioznih i političkih razloga? Pojedini stručnjaci smatraju da su oni pobegli pod zemlju upravo da bi se spasli od izumiranja pošto su bili drugačiji. Arheologe posebno intrigira činjenica da do sada ni u jednom od istraženih gradova nisu pronašli bilo kakvu prostoriju koja bi predstavljala svetilište – mesto za klanjanje bogovima. Mohamed Džejdabar smatra da je malo verovatno da su patuljci bili ateisti. Jedno od mogućih objašnjenja je, kaže, da su oni sami sebe smatrali bogovima!?

I domaće životinje patuljastog rasta

Ljudi-patuljci iz Turske, prema proceni stručnjaka, bili su visoki 1,3 – najviše 1,5 metar. Imali su, u skladu sa veličinom tela, mozak veličine današnje šimpanze i pravili su kamena oruđa izuzetnog kvaliteta – ništa gora, ako čak ne i bolja od nama poznatih rukotvorina Homo sapiensa “normalne” visine iz tog doba. Patuljci iz Kapadokije su ovladali i veštinom topljenja metala, pre svega bakra, što je u to vreme bila retkost i među “višim” predstavnicima ljudske rase.

Pećine kapadokijskih patuljaka po njihovom iščezavanju koristili su mnogi narodi koji su se smenjivali na ovim prostorima. Iz jednostavnog razloga što je boravak pod zemljom u smutnim vremenima bio sigurniji nego onaj na površini. Poslednji stanovnici podzemnih gradova su bili hrišćani na početku nove ere, iz vremena kada se ova religija borila za prevlast sa rimskom, mnogobožačkom. Tokom jednog iskopavanja podzemnih gradova pronađena je i podzemna crkva ranih hrišćana iz drugog ili trećeg veka naše ere, koja svedoči da su se i oni ovde sklonili od progona Rimljana koji su tada vladali ovim krajevima.

Nalazišta staništa ljudi-patuljaka u Turskoj samo su još jedan dokaz stare hipoteze naučnika da su Zemlju, u osvit civilizacije, naseljavali i ljudi, za današnje pojmove, minijaturnog rasta. Austrijski arheolog Hans Hecke to odavno tvrdi, a svoju hipotezu potkrepljuje činjenicom da su na Malti, u Sredozemnom moru, otkriveni ostaci, stari oko 10 hiljada godina nama i danas poznatih domaćih životinja ali – patuljastog rasta. Uz to i ostaci ljudi “odgovarajuće” veličine, patuljaka!

Ostrvo Flores

Još očigledniji dokaz pronađen je u pećini Lijan Bua na indožanskom ostrvu Flores. Tamo su 2003. australijski paleontolozi pronašli ostatke ženskog ljudskog skeleta starog čak 18 hiljada godina po kojima je zaključeno da ti, po svemu predstavnici Homo sapiensa, nisu bili viši od jednog metra! Uskoro su iskopali još osam skeleta – i muških i ženskih – koji su samo potvrdili njihovu teoriju postojanju rase patuljaka. Otkriće je odmah podelilo stručnjake: neki su prihvatili hipotezu, ali dobar deo naučne javnosti je tvrdio da se jednostavno radi o Homo sapiensima “normalne” veličine koji su masovno oboleli od mikrocefalije, anomalije u razvoju mozga koja prouzrokuje usporen rast i samim tim smanjenje lobanje i mozga. Međutim, ubrzo su američki naučnici opovrgli i odbacili ovo mišljenje posle analiziranja kostiju pronađenih na Floresu i naših savremenika koji su patili od mikrocefalije.

Danas naučnici smatraju da čovek sa ostrva Flores, nazvan Homo floresiensis, potiče od dalekog pretka malog rasta, ali da je tokom evolucije zadržao taj gabarit da bi opstao u uslovima loše klime i nedostatka hrane. Zanimljivo je da su ti patuljci pravili oruđa i oružja istog kvaliteta kao i njihovi savremenici širom sveta “normalne” visine!

Procenjuje se da je ovaj čovek-patuljak živeo na ostrvu sve do pre oko 12 hiljada godina, kada je katastrofalna erupcija lokalnog vulkana potpuno uništila sav živi svet!

Veći od Pariza

Stručnjaci procenjuju da je u podzemnim kapadokijskim gradovima živelo na desetine hiljada ljudi, a samo u Derinkoju čak 50 hiljada. Ova turska oblast danas jedva broji 25 hiljada stanovnika! Arheolozi su do sada uspeli da otkopaju u Derinkoju samo oko 1.500 kvadratnih metara podzemnih spratova naseobina. Najveće iznenađenje za njih je bilo kada su utvrdili da je ovo naselje bilo povezano sa susednim, podzemnim u Kajmakliju tunelom ispod zemlje dugačkim čak – devet kilometara! Ulazi sa površine u podzemne gradove bili su pokriveni i dobro zamaskirani ogromnim kamenim pločama.

Arheolozi kažu da su stanovnici podzemlja, koji su živeli u večnom mraku, zauzvrat imali optimalnu temperaturu u svojim naseobinama – i leti i zimi, uvek, 25 stepeni Celzijusa.

Do sada je praktično otkriven samo delić podzemnih naselja Kapadokije, a njihova veličina se samo naslućuje. Arheologe fascinira činjenica da je u podzemlju pre 5.000 godina živelo toliko ljudi, dok je, na primer, Pariz, najveći tadašnji grad na svetu, tek u 14. veku jedva uspeo da “sakupi” 100 hiljada stanovnika!

Podzemne metropole

Podzemni gradovi otkriveni su tek 1963, sasvim slučajno, kada je jedan stanovnik današnjeg Derinkoja srušio zid svoje kuće i otkrio da se iza njega nalazi nekakva prostorija, a iza nje druga, pa treća…. Najstariji zapis o ovim podzemnim gradovima ostavio je grčki istoričar Ksenofont u četvrtom veku pre naše ere. Arheolozi procenjuju da je u podzemlju Kapadokije, i to na veoma maloj površini, bilo čak 200 naselja, od kojih, prema današnjim merilima, 40 mogu da se smatraju gradovima…

Današnji arheolozi su zadivljeni umećem prastarih graditelja: Derinkoju, po svemu najveći podzemni grad, sa možda i 50 hiljada žitelja, snabdevao se vodom iz podzemne reke, a provetravanje podzemlja obavljalo se putem 52 vertikalna kanala koji su vodili prema povrišini koji i danas funkcuionišu i još uvek su zagonetka za inženjere i građevinare.

Poznato je da su Arapi, došavši na ove prostore, pokušavali da isteraju na površinu stanovnike podzemlja bacajući otrov kroz otvore “kanala”. Većina ventilacionih kanala je visoka i po 30 metara, a najduži do sada otkriveni ima 55 metara i seže od površine pa sve do podzemne reke, glavnog izvora vode u podzemnim gradovima.